Odpowiedzialność za tzw. długi spadkowe - o co chodzi?

spadek pieniądze długi

W spadku po bliskich osobach można odziedziczyć prawdziwy majątek. Niemniej, prócz nieruchomości, gotówki i cennych przedmiotów, w spadku mogą nam zostać przekazane długi. Kto za nie odpowiada?


Czym jest tzw. odpowiedzialność za długi spadkowe

Prawo spadkowe obowiązujące w Polsce w sposób szczegółowy reguluje kwestie nabycia spadku i zobowiązania spadkobierców do odpowiedzialności za ewentualne długi zmarłej osoby. Czy długi spadkowe zawsze przechodzą na spadkobierców czy też można ustrzec się dziedziczenia długów? Jaki podatek od spadku płaci się, jeśli w skład masy spadkowej wchodzą długi? Czy podatnik będzie musiał złożyć rozliczenie PIT z podatkiem od spadku, jeśli nie przyjmie go?

Solidarna odpowiedzialność za długi spadkowe

rzezba pogrzeb

Prawo spadkowe określa zakres odpowiedzialności spadkobierców za długi spadkowe, do których powołany był zmarły spadkodawca. Do chwili dokonania podziału spadku, jeśli ma do niego prawo kilku spadkobierców, odpowiadają oni za długi spadkowe w sposób solidarny.

Z uwagi na ową solidarność wśród spadkobierców przed podziałem spadku, wierzyciel spadkowy może żądać spełnienia całości świadczenia od każdego ze współspadkobierców lub od wszystkich wspólnie. Solidarna odpowiedzialność za długi spadkowe ustaje w momencie zawarcia umowy o dział spadku lub uprawomocnienia się postanowienia działowego.

Zgodnie z Kodeksem cywilnym, a właściwie art. 1012-1024 oraz art. 1030-1034, dziedziczeniu podlegają prawa i obowiązki o charakterze cywilnoprawnym, jakie wynikają ze stosunków takiego samego rodzaju, a nie te, które związane są ze stosunkami prawno-podatkowymi. Do długów podatkowych spadkodawcy ma zastosowanie zasada odpowiedzialności jak za długi spadkowe.

Spadkobierca według art. 98 § 1 Ordynacji podatkowej, jest odpowiedzialny za zobowiązania podatkowe spadkodawcy, którymi zgodnie z art. 5 Ordynacji podatkowej, są wynikające z obowiązku podatkowego zobowiązania podatnika do zapłacenia na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządowej podatków w wysokości, w terminie oraz w miejscu określonym w przepisach podatkowych.

Tryb przyjęcia spadku

Dla ustalenia zakresu odpowiedzialności spadkobiercy za tzw. długi spadkowe istotne jest, czy przyjął on spadek w postaci przyjęcia prostego czy też przyjęcia z dobrodziejstwem inwentarza. Spadkobierca może również zadecydować o odrzuceniu spadku. Odpowiedzialność podatnika za długi spadkowe przedstawia się następująco:

  • nieograniczona odpowiedzialność spadkobiercy za długi spadkowe występuje przy przyjęciu spadku wprost;
  • odpowiedzialność spadkobiercy za długi spadkowe ograniczona do wartości stanu czynnego spadku występuje w przypadku przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza;
  • odpowiedzialność spadkobiercy nie ma zastosowania, w przypadku odrzucenia spadku.

Jeżeli istnieje więcej niż jedna osoba powołana do spadku, to przy przyjęciu przez spadkobierców spadku z dobrodziejstwem inwentarza, odpowiedzialność tychże osób jest taka sama i ogranicza się do wartości stanu czynnego spadku. Jeśli jednak choćby jeden spadkobierca zdecydował o przyjęciu spadku wprost, wówczas objęty jest on nieograniczoną odpowiedzialnością za długi spadkowe.

Po podziale majątku przekazanego w spadku, każdy ze spadkobierców odpowiada za długi spadkowe samodzielnie w stosunku do wielkości swojego udziału. Obciążona będzie jest nie proporcjonalna część jego majątku.

Podatek od spadku

Dodatkowo przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza lub wprost, zobowiązuje spadkobiercę do wywiązania się z podatku od spadku. Nie zawsze będzie to konieczne, ponieważ spadkobierca może skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, jeśli jest zaliczany do I grupy podatkowej, w której uwzględnia się:

  • Małżonka,
  • Dzieci,
  • Wnuki,
  • Prawnuki i inni zstępni,
  • Rodziców,
  • Dziadków,
  • Pradziadków i innych wstępnych,
  • Rodzeństwo, w tym również rodzeństwo przyrodnie,
  • Pasierbów i pasierbice,
  • Ojczyma,
  • Macochę.

Skorzystanie ze zwolnienia podatkowego w zakresie podatku od spadku wymaga powiadomienie fiskusa w ciągu 30 dni od daty nabycia spadku lub uzyskania informacji o nim, o fakcie otrzymania spadku. Niedopełnienie tej formalności powoduje utratę przez podatnika prawa do zwolnienia z podatku od spadków i darowizn. O spadku nie trzeba zawiadamiać Urzędu Skarbowego ani nie trzeba płacić podatku od niego, gdy jego wartość jest niższa niż kwota zwolniona od podatku. Dla najbliższych owa kwota obecnie wynosi 9637 zł.

Oprócz całkowitego zwolnienia z opłacania podatku od spadku, przysługującego dla najbliższej rodziny zmarłego spadkodawcy, uniknięcie opłacania takiego podatku będzie możliwe, jeśli jego wartość będzie mieścić się w kwocie wolnej od podatku, wynoszącej dla poszczególnych grup podatkowych:

  • 9 637 zł – jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do I grupy podatkowej,
  • 7 276 zł – jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do II grupy podatkowej,
  • 4 902 zł – jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do III grupy podatkowej.

W przypadku, gdy podatnik nie ma prawo do zwolnienia z podatku od spadku i darowizn, będzie musiał wywiązać się z obowiązku podatkowego. Na mocy ustawy podatkowej, otrzymanie spadku pociąga za sobą powstanie nieodpłatnego przyrostu majątku, podlegającego opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn. Ze zwolnienia z opłacania tego podatku skorzystają osoby najbliższe spadkodawcy, po spełnieniu odpowiednich warunków.

Rozliczenie spadku wymaga oszacowania podatku od spadku. Jest on wyliczany na podstawie kwoty wartości majątku ponad kwotę wolną od podatku. Po złożeniu przez podatnika do właściwego Urzędu Skarbowego zawiadomienia o nabyciu spadku, a w nim rzeczy i praw majątkowych, fiskus określa tzw. czystą wartość spadku i od niej oblicza należny mu podatek od spadku.